Kryptos’un Gizemli K4’ü: Açık Artırmayla Taşınan Şifrelerin Son Durağı
Virginia’daki Langley’de bulunan CIA merkezinin dışında, yıllardır çözülememiş bir efsane saklı: Sanatçı Jim Sanborn’un 1990’da inşa ettiği ve 1.735 harften oluşan kıvrımlı bakır heykel Kryptos, dört ana şifre saklıyor. Üç bölüm çözüldü, ancak dördüncü pasaj olan K4 yıllardır sessizliğini koruyor. Şimdi, bu gizemin tek koruyucusu olan Sanborn, çözümü açık artırmaya çıkararak kriptografi dünyasında yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Kryptos, başlangıçta beş ila on yıl içinde çözülecek bir meydan okuma olarak tasarlanmıştı. Bu hedef için CIA Kriptografi Merkezi’nin emekli başkanı Edward Scheidt ile birlikte çalıştı. İkilinin amacı, zamanla giderek zorlaşan dört farklı şifreleme tekniğini kurmaktı. İlk iki mesaj nispeten kolay çözüldü; kullanılan araçlar ise Vigenère tabloları gibi yaygın tekniklerdi. İlk mesajda, “Işığın yokluğu ile ince gölgelendirme arasındaki illüzyon nüansı” öne çıkıyordu; ikinci mesajda ise “Tamamen görünmezdi” ifadesi yer alıyordu.
Üçüncü bölümün çözümü uzun bir bekleyiş gerektirdi: CIA analisti David Stein ve bilgisayar bilimcisi Jim Gillogly, sekiz yıl süren çabalarının ardından bu parçayı çözdü. Özetlenen metin, Tutankhamun’un hüzünlü öyküsünü anlatan bir Mısırbilimci Howard Carter’ın buluntusuyla bağlantılıydı. Ancak K4, hâlâ en zor parça olarak duruyor ve metin şu an bile çözülememiş durumda: “OBKRUOXOGHULBSOLIFBBW FLRVQQPRNGKSSOTWTQSJQSSEKZZWATJKL UDIAWI NFBNYPVTTMZFPKW GDKZXTJCDIGKUHUAUEKCAR.”
Heykelin çözüme kavuşturulmuş sürümlerindeki bazı kelimeler, bilerek yanlış yazılarak (örneğin illüzyon yerine iqlusion) dikkat çekiyor; bu da çözümü daha da zorlu bir oyuna dönüştürüyor. K4’ün çözülmüş metninin yalnızca orijinal evrakta yer aldığı ve bu evrakın Jim Samborn’a ait olduğu, şifre bilen tek kişinin başlı başına o olduğu anlamına geliyor.
Müzayede kararı üzerinde, Sanborn yıllardır süregelen denemelere rağmen K4’ü çözümsüz bıraktı. Bu durumu bir devir teslim olarak görmek isteyen sanatçı, çözümün sanatçının yükünden koruyucuya geçmesini öngören bir açık artırma kararı aldı. Tahmini satış aralığı yaklaşık 300.000 ila 500.000 dolar olarak belirlenen bu özel evrak, K4’ün çözülmüş metnini ve kullanılan tüm kodlama şemalarını içeriyor. Satın alan kişi istenirse sırrı dünyaya açıklayabilir ya da saklayabilir.
Sanborn’un ipuçları ve K5 korkusu Kryptos’u çözerken yardımcı olması için zamanla bazı ipuçları paylaştı. 2010’da 64. ve 69. harfler “Berlin” anlamını taşıyor; 2014’te 69. ve 74. harfler “saat” kelimesini gösteriyor; 2020’de ise 26. ile 34. harfler arasında “kuzeydoğu” sözcüğü saklıydı. Bu ipuçları K4’ü çözmeye yeterli olmadı; sanatçı, açık artırmanın K4’ün çözümüne kapı aralamasının ötesinde, gerçek bulmacanın yalnızca ilk aşaması olabileceğini belirtti ve “K4 çözülsə bile, bilmecesi K5 olarak kalacak” dedi. Bu, Kryptos’un gizeminin kriptoloji dünyasını meşgul etmeye devam edeceğini gösteriyor.
