Çin’in Yeniden Kullanılabilir Roket Programı: Long March 12A ve Zhuque-3 Analizi
Bu ay içinde ikinci kez yeniden kullanılabilir roket denemesi yapan Çin, Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi’nden hayata geçirilen Long March 12A ile yüksek bir adım attı. İlk uçuşunda düşük Dünya yörüngesine ulaşan roket, SpaceX’in Falcon 9’una benzer boyutlarda ve performanslarda olduğu belirtiliyor. Ancak yolculuğun son aşamalarında planlanan iniş bölgesine ulaşamadı ve birinci kademe geri dönme sürecini tamamlayamadı.
Roketin metanla çalışan birinci kademe güçlendiricisi, fırlatmadan yaklaşık on dakika sonra atmosfere inişe yöneldi ve süpersonik hızla ilerlerken iniş bölgesine ulaşamadı. İlgili kurumlar, üst kademe hedeflenen yörüngeye ulaştığını belirtirken birinci kademenin kurtarılamadığını duyurdular. Bu sonuç, aynı günlerde gerçekleşen Zhuque-3 denemesiyle kıyaslandığında, her iki roketin de benzer zorluklar karşısında kaldığını gösterdi. Zhuque-3, ilk fırlatmada yörüngeye ulaşmayı başarmış olsa da güçlendirici kademesinin iniş denemesinde zarar gördü. Çin Havacılık Bilimi ve teknoloji Kurumu (CASC) ise misyonun üst kademe açısından hedeflenen başarının elde edildiğini, ancak birinci kademe açısından planlanan kurtarma başarısının sağlanamadığını kaydetti.
Çin’in Yeniden Kullanılabilir Roket Filosu konusunda ise Zhuque-3 ile Long March 12A arasındaki temel farkın, ikincisinin devlet destekli Şangay uzay Uçuşu Teknolojisi Akademisi tarafından geliştirildiğini ifade etmek mümkün. Bu akademi, CASC’nin bir yan kuruluşu olarak Çin’in Long March 4 ve Long March 6 roketlerini de üretiyor ve her iki durumda da itici iniş mimarisini benimsemeye devam ediyor. Ancak bu kez hedefler; okyanus üzerindeki yüzer platformlar yerine, çöl bölgelerindeki belirlenen iniş alanları olarak belirlendi.
Çin’in bu yıl gerçekleştirdiği orbital fırlatma sayısı 89 olarak kaydedildi. Bu rakam, ABD’nin fırlatma operasyonlarının gerisinde kalsa da dünyadaki diğer bölgelerde büyük farkla önde olan bir konumda olduğunu gösteriyor. 2025 itibarıyla ABD ile Çin, tüm orbital fırlatmaların büyük çoğunluğunu kapsama eğiliminde olup, yeniden kullanılabilir roketlerle daha sık ve daha düşük maliyetli görevler hedefleniyor. Bu tablo, SpaceX’in Falcon 9 roketinin ABD’de başlattığı maliyet odaklı fırlatma dönemine benzer bir dönüşümü Çin’de de tetikleyebilir.
Geleceğe dair projeler kapsamında, Çin’de küçük ve orta ölçekli yeniden kullanılabilir roketler üzerinde çalışmalar sürüyor. Space Pioneer’ın Tianlong-3’ü ile CAS Space’in Kinetica-3’ü gibi ticari roketlerin gelecek yılın başlarında faaliyete geçmesi bekleniyor ve her iki projenin de kurtarılabilir güçlendiricilere sahip olduğu ifade ediliyor. Galactic Energy’nin Pallas-1’i, i-Space’in Hyperbola-3’ü ve Deep Blue Aerospace’in Nebula-1’i de yeniden kullanılabilirlik hedefleriyle 2026’da uçuşa geçebilir.
Çin’in en büyük roket geliştirme kurumlarından biri olan Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi, iki süper ağır roket üzerinde çalışıyor. İlk hedef, Ay görevlerinde kullanılacak yeni nesil mürettebat uzay aracını fırlatırken yeniden kullanılabilir güçlendiricilerle uçacak olan Long March 10’un geliştirilmesi. Ardından, muhtemelen 2030’larda SpaceX’in Starship’i benzeri bir ölçekle tamamen yeniden kullanılabilir Long March 9 roketinin tanıtılması düşünülüyor. Sizce bu hızlı ilerleyiş, dünya uzay endüstrisini nasıl etkiler? Çin’in uzay yarışındaki konumu ve gelecek projeleri hakkında düşüncelerinizi paylaşırsanız seviniriz.
