Küresel Moda Atıkları ve Dönüşüm Yolculuğu: AB’nin Yeni Sınırları ve Teknolojiyle Geri Dönüştürme
Küresel moda endüstrisi, atık sorununu daha net görünür kılıyor. 2024 yılında dünya genelinde 120 milyon metrik ton tekstil atığı oluştuğu hesaplandı; çoğu ya toprağa gömüldü ya da yakılarak bertaraf edildi. Bu atığın %80’i bağımsız olarak ele alınırken, %12’si yeniden kullanılıyor ve %1’den azı yeni tekstillere dönüştürülebiliyor. 2030’a gelindiğinde yıllık atık miktarının 150 milyon ton’u aşabileceği öngörülen bir tabloyla karşı karşıyayız.
Avrupa Birliği, Eylül 2025’te Atık Çerçeve Direktifi’nde yaptığı köklü değişiklikle genişletilmiş üretici sorumluluğunu (EPR) zorunlu hale getirerek tekstil üreticilerini kapsam içine aldı. Üyeler, toplama, ayrıştırma ve geri dönüşüm maliyetlerinden sorumlu olacak. Ulusal EPR sistemlerini kurma süreci için 30 aylık bir takvim mevcut ve uygulamaların 2028 ortasında faaliyete geçmesi bekleniyor.
ABD’de de eyalet düzeyinde benzer adımlar atılıyor: California’da standartlara uymayan şirketlere günlük yaklaşık 50 bin dolar ceza uygulanabiliyor ve uyumsuz tekstillerin bölgeye satışı yasaklanıyor; New York ve Washington’da da benzer tasarılar bulunuyor.
teknoloji alanında da somut gelişmeler dikkat çekiyor. yapay zeka destekli ayrıştırma sistemleri pilot uygulamalarda %80’in üzerinde doğruluk elde ediyor. Kimyasal geri dönüşüm tesisleri kapasitesini artırırken Ambercycle ile yapılan çok yıllı tedarik anlaşmaları sayesinde Ganni gibi markalar geri dönüştürülmüş polyesteri ticari ölçekte kullanmaya başladı.
2025 yılında yürütülen araştırmalar, tekstil atığının önemli bir bölümünün yurt dışına gönderildiğini gösterdi. Gana’da bazı koruma alanlarında İngiltere menşeli giysilerin biriktiği, Kenya’ya ise her ay yaklaşık 500 konteyner ikinci el kıyafet ihraç edildiği ve bunun %40’ının doğrudan çöplüğe dönüştüğü belirlendi.
Giysilerin %85’i çöpe gidiyor ifadesi, sektörün yıllardır süren aşırı üretim krizinin geri dönülmez bir noktaya ulaştığını vurguluyor. Dünyada hâlâ her yıl üretilen giysilerin %85’i çöpe gidiyor. Polyester gibi sentetik lifler mikroplastik yükünü artırırken, çoğu kıyafet 10 kez bile giyilmeden elden çıkarılıyor. ABD’de yıllık tekstil atığı yaklaşık 11 milyon ton seviyesinde seyrediyor ve mevcut çabalar hızlı büyüyen atık hacmi karşısında yetersiz kalıyor. Sistematik aşırı üretim ise sürdürülebilirlik politikalarının önündeki en büyük engellerden biri olarak öne çıkıyor.
