Ain Samiya Kadehi: Göksel Tekne ve Eski Kozmogen Tasvirlerin Buluşması
Ain Samiya kadehi, Batı Şeria’da bulunan antik bir gümüş parça üzerinde oyulan tasvirlerle dikkat çekiyor. Yaklaşık 8 santimetre yüksekliğe sahip olan bu eser, 4.300 yıllık bir geçmişe sahip ve mezarın içinden çıkartılan bir tunç çağı kişisiyle ilişkilendiriliyor. Kadehin, ruhun yeniden doğuşunu kolaylaştırmak amacıyla mezara konulduğu düşünülüyor.
Birbirine zıt iki sahneyle süslü olan oyma, ilk olarak kaos dünyasını yansıtan bir yılan imgesiyle başlıyor. Sonra gelen parçaysa, yılanın yenildiği anda iki insan figürünün Güneş’i yukarı doğru kaldırarak evrene düzen getirdiğini gösteriyor. Eski öykülerde Babil yaratılış mitine bağlanan bu tasvirler, Enuma Eliş ile ilişkilendirilmişti; ancak yeni çalışma bu yorumu sorgulayarak farklı bir kök arayışına giriyor.
Yazarlar, kadeh üzerindeki kozmogoninin Enuma Eliş’ten daha eski ve daha az şiddet ifadesi taşıdığını savunuyor. Onlara göre, bu eserde sahneler, Mezopotamya’nın çeşitli efsanelerini bir araya getiren daha eski bir yaratılış mitinin ifadesi olarak okunabilir. Özellikle insanın Güneş’i yukarı kaldırma görüntüsünün, Göbekli Tepe’den 11.500 yıl öncesine ait çanak çömleklerde görülen Göksel Tekne motifine benzerliği dikkati çekiyor.
Aynı temalar, Lidar Höyük prizması adlı eserde de karşımıza çıkıyor ve dünyadaki düzenin kaostan nasıl ayrıştığını betimleyen bir dizi sahne içeriyor. Araştırmacılar, Ain Samiya kadehindeki anlatının, Lidar Höyük prizmasındaki hikayeyle daha çok örtüştüğünü düşünüyorlar ve bunun, dünyadaki en eski kozmolojik tasvirlerden birine işaret edebileceğini belirtiyorlar. Bu çerçevede, kadehteki evrenin doğuşu anlatısının, insanlık tarihinin en eski mitlerinden biri olarak değerlendirilebileceği öne sürülüyor.
Bu çalışma, Journal of the Ancient Near Eastern Society’in Ex Oriente Lux dergisinde yayımlandı ve elde edilen bulgularla Ain Samiya kadehinin kozmolojik bir anlatıyı temsil ettiği konusunda yeni görüşler sunuyor.
