Türkiye’nin F-35 Dönüşü: Teknikler, Hukuk ve Ekonomik Dengeler
Türkiye, yeniden ABD’nin F-35 programına katılma yolunda umutlarını yükseltiyor; fakat geri dönüş süreci yalnızca siyasi kararlarla sınırlı değil. Bu adımların yanı sıra teknik, hukuki ve mali unsurların da titizlikle ele alınması gerekiyor. Radar emici kaplama alanında uzun yıllara dayanan tecrübesiyle Ergün Kırlıkovalı, bu konudaki net görüşlerini Hürriyet’e paylaştı. Ankara’da gerçekleştirilen zirvelerin ardından gelen açıklamalarda ise ABD ile Türkiye arasındaki yaptırımların kaldırılması ve ortak uçak tedarikinin yeniden gündeme alınması yönünde sinyaller dikkat çekti. Bu süreç, tedarik zincirinden siber güvenliğe kadar geniş bir alanda hazırlık gerektiriyor.
Görünmezlik kaplama teknolojisini 34 yıldır geliştiren Kırlıkovalı, geri dönüşün sadece siyasi kararlarla değil, kapsamlı teknik ve mali planların da uyumlu şekilde işlemesi gerektiğini vurguluyor. California merkezli Integrated Polymer Industries adlı şirketiyle B-2 ve F-35 programları için kritik malzemelerin tedarikçisi olan Kırlıkovalı, 1992’den bu yana B-2 uçaklarına ve 2006’dan itibaren F-35’lere bu kaplamaları sağlamaktadır. F-35 için şu anda tek tedarikçi konumunda olduğunun altını çiziyor.
“F-35 sadece bir uçak değil, uçan bir veri merkezidir” ifadesiyle programdan ayrılan bir ülkenin yeniden ortaklığa dönmesinin çok uzun ve zorlu bir süreç olacağını belirten Kırlıkovalı, bu adımın öncelikle ABD yönetiminin Kongre’ye yaptırım kaldırımı yönünde resmi bildirimle başlaması gerektiğini söylüyor. Bunu takiben Türkiye’nin 2021’de biten ortaklık anlaşmasını yeniden devreye alması gerektiğini belirtiyor. Mali boyutta ise 1,4 milyar dolar olarak dondurulan katkı payı ile ABD’de yıllardır depolanan uçakların bakım ve hangar masraflarının karşılıklı olarak hesaplanması gerekecek. Ayrıca bu paranın faiz getirileri de sürece dahil edilmesi konuşuluyor.
Siber güvenlik en kritik aşamalardan biri olarak görülen bu süreçte, Kırlıkovalı, F-35’in “uçan bir veri merkezi” olduğuna vurgu yapıyor ve Türkiye’nin ODIN küresel lojistik ağına entegrasyonu için Pentagon denetimi ve akreditasyonunun zorunlu olduğunu belirtiyor. ABD’de bekleyen 6 adet F-35 içinse yağlı bir teslimat süreci öngörülüyor; uçaklar hâlâ derin uyku adı verilen özel saklama prosedürüyle muhafaza ediliyor ve hemen uçurulabilir konumda değiller. Yakıt sistemleri ve kritik bileşenler özel koruyucu sıvılarla korunurken yeniden hizmete alınmaları için yakıt hatları, hidrolik sistemler ve filtreler değiştirilecek; contalar ve radar emici kaplama incelemeye alınacak. Bu kapsamlı bakım ve güncellemelerin yaklaşık 6 ila 12 ay süreceği öngörülüyor.
Plan, önce ABD pilotlarının kontrollerinin ardından uçakları Luke Hava Üssü’nde kalibrasyon ve yeniden eğitim süreçlerinden geçirdikten sonra Türk pilotlara teslim etmek. Türkiye’nin önceki üretim payını geri almak konusunda karşılaşacağı hukuki riskler ve tazminat ihtimalleri ise karmaşık bir tablo oluşturuyor. Kırlıkovalı, mevcut üretim iş paketlerinin uzun süreli sözleşmelerle Avustralya ve İtalya’daki tedarikçilere devredildiğini hatırlatarak, Türkiye’nin bu işleri tek başına geri almasının peşin sonuçlar doğuracağını söylüyor. Bu nedenle alternatif olarak, yedek tedarikçi olarak görev alma, Roketsan ve ASELSAN için SOM-J füzesi ve yerli güdüm kitlerinin F-35 entegrasyon haklarını yeniden kazanma gibi seçenekler öne çıkıyor. Ayrıca Türkiye’nin Avrupa ve Orta Doğu’da F-35 filoları için bölgesel motor ve gövde bakım merkezi haline gelmesi de gündemde olan başka bir yol olarak değerlendiriliyor.
“F-35, KAAN’ı baltalamaz, güçlendirir” görüşüyle KAAN projesinin etkilenmeyeceğini düşünen uzmanlar, iki progranın aynı anda yürütülebilmesi halinde Türkiye’nin savunma sanayisinin güç kazanacağı görüşünde. KAAN ile F-35 programının karşılıklı etkileşimi, iki uçak arasında bilgi ve deneyim paylaşımını mümkün kılarak NATO standartlarında ilerleyici bir güç uyumunu destekliyor. Bu senaryoda F-35’in uçan istihbarat ve veri merkezi rolünü KAAN’ın ise hava üstünlüğü görevlerinde öne çıkması arasında bir denge kurulması ihtimali değerlendiriliyor.
