Ay Numunelerinden Yeni Mineraller: Magneziyoçangızit-(Y) ve Çangızit-(Ce) Keşifleri
Çinli bilim insanları, Ay’dan getirilen numunelerde yürütülen titiz çalışmalar sonucunda iki yeni mineral türünü belirledi. Sıçuan yakınlarındaki Çındgu kentinde düzenlenen 11. Çin uzay Günü etkinliğinde kamuoyuna açıklanan bulgular, Chang’e 5 göreviyle getirilen kaya ve toprak örnekleri üzerinde gerçekleştirilen analizlere dayanıyor.
Çin’in 2020’de Ay’a indirdiği keşif aracı Chang’e 5’in topladığı 1,73 kilogramlık örnekler, Oceanus Procellarum bölgesinden alınmış olup Dünya’daki laboratuvarlarda uzun süreli incelemeye tabi tutuldu. İncelemeler sonunda yeni mineraller “Magneziyoçangızit-(Y)” ve “Çangızit-(Ce)” olarak adlandırıldı. Her iki mineral de nadir toprak elementleri bakımından zengin fosfat mineralleri sınıfına giriyor ve uluslararası onayla kayıtlara geçti.
Bu keşif, Ay’daki mineral sayısını 8’e yükseltirken, Çinli bilim insanlarının bu alandaki ikinci ve üçüncü yeni mineral keşfi olarak kayda geçti. Daha önce de aynı görevden elde edilen örneklerde “çangızit-(Y)” adlı mineral tanımlanmıştı. Böylece şimdiye kadar Ay’da tanımlanan yeni mineral sayısı 8’e ulaşmış durumda.
Minerallerin dikkat çekici özelliği, son derece küçük boyutlarda bulunması. Özellikle magneziyoçangızit-(Y) sadece 2 ila 30 mikrometre arasındaki kristaller halinde mevcut ve bu ölçü, bir insan saçı genişliğinin yaklaşık otuzda biridir; çıplak gözle görmek neredeyse olanaksızdır. bilim insanları bu kristalleri tespit etmek için on binlerce parçayı tek tek analiz etmek zorunda kaldı ve nihai olarak yalnızca 20 mikrometre genişliğindeki tek bir kristal, detaylı inceleme için uygun bulundu. Kristal yapısında magnezyum baskın olduğundan farklı minerallere göre özgün bir örgü sergiliyor.
Çangızit-(Ce) ise özellikle seryum bakımından zenginlikle öne çıkıyor ve hem Chang’e-5 numunelerinde hem de 2024’te Taklamakan Çölü’nde bulunan Pakepake 005 meteoritinde tespit edildi. bilim insanları bu mineralin nadir toprak elementleri açısından belirgin bir zenginleşme gösterdiğini, böylece gezegenler arası benzer minerallerle karşılaştırıldığında belirgin bir “gezegensel parmak izi” oluşturduğunu belirtiyor.
Çangızit-(Ce) aynı zamanda belirgin ışıldama (lüminesans) özelliğiyle de dikkat çekiyor ve bu durum beyaz LED (WLED) teknolojileri için fosfor malzeme geliştirme potansiyeli sunuyor. bilim insanları, bu minerallerin yalnızca bilimsel keşifte kalmayıp, Ay’daki nadir toprak kaynaklarının değerlendirimi ve gelecekteki yerinde kaynak kullanımı (ISRU) çalışmaları için kilit veriler sunduğunu ifade ediyorlar.
