Geniş Kapsamlı Yapay Zeka İhracat Kontrol Çerçevesi Üzerine Ancak Ciddileşen Diplomatik Pazarlıklar
ABD’nin yapay zeka çiplerini kapsayan küresel arz zincirlerini hedefleyen yeni bir ihracat kontrol çerçevesi taslağı, farklı ölçeklerdeki kurulumları ilave güvenlik koşullarıyla karşı karşıya bırakabilir. Taslağa göre özellikle büyük ölçekli AI chip sevkiyatlarında ek yükümlülükler ve yatırım taahhütleri gündeme gelebilir ve bu durum Nvidia ile AMD gibi üreticileri doğrudan etkileyebilir.
Geleneksel yaklaşım olan önceki planlar, yapay zeka altyapısının önemli kısmını ABD içinde konumlandırmayı ve satın almaların çoğunu Amerikan bulut sağlayıcıları üzerinden yönlendirmeyi amaçlıyordu. Şimdiki öngörü ise bu stratejiyi değiştirerek, çip ihracatını diplomatik ve ekonomik müzakerelerle ilişkilendiren daha esnek bir denetim mekanizması üzerinde odaklanıyor. Böylece Washington, çip ihracatını ABD’de yapı yatırımlarını tetiklemek için bir pazarlık kartı olarak kullanabileceğini değerlendiriyor.
Biden yönetiminin öncekilerden ayrışan yaklaşımı, yakın müttefiklerin gelişmiş AI çiplerine erişimini geniş ölçüde serbest bırakmayı savunan politikadan farklı görünüyor. Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasında “Amerikan teknoloji ürünlerinin güvenli ihracatını teşvik etmek için kararlı adımlar atıyoruz. Ortadoğu ile geçen yıl imzalanan bağlayıcı anlaşmalar, ihracatımızı destekledi ve bu çerçeveyi resmileştirmek için hükümet içi görüşmeler sürüyor.” ifadeleri öne çıkıyor.
Küresel lisans sistemi ve daha küçük ölçekli kurulumlar konusundaki taslak, 1000 çipten daha küçük sistemler için bile lisans gerekliliğini gündeme taşıyabilir. Orta büyüklükteki altyapı projeleri için de ek yükümlülükler öngören taslak, 100.000 çipe kadar olan kurulumlarda hükûmetler arası güvence taleplerini mümkün kılıyor. ABD, bu tarz güvenlik taahhütlerini bazı Orta Doğu ülkeleriyle uyguladığı gibi, küresel ticarette de benzer bir model benimseyebilir. Ancak daha büyük ölçekli projelerde denetim seviyesi artabilir; 200.000 çipe kadar kurulumlarda ise ABD ihracat yetkililerinin yerinde inceleme yapması gündeme gelebilir.
Dev yapay zeka kümeleri için diplomatik müzakere bölümünde ise en dikkat çekici husus, yüz binlerce çiple çalışan dev bir altyapı söz konusu olduğunda onay süreçlerinin ticari lisans sınırını aşabileceği. Bu tür projelerin hayata geçmesi için ev sahibi ülkenin ABD ile doğrudan anlaşma yapması ve ABD’deki veri merkezlerine yatırım taahhüdünde bulunması gerekebilir. Bu yaklaşım, ABD’nin yakın dönemde Orta Doğu ülkeleriyle kurduğu benzer modellerle paralellik gösteriyor.
Halihazırdaki uygulamalar arasında bazı yasaklar değişmiyor. Örneğin kara listede yer alan Rusya ve İran gibi ülkelere yönelik erişim kısıtları mevcut kurallar kapsamında devam ediyor. Çin için durum ise daha karmaşık; Nvidia’nın ikinci düzeydeki AI çiplerinin sınırlı ölçüde satışına izin verildiği belirtilse de, duruma göre değişkenlik gösterebilecek bir tablo söz konusu.
