Neom’de Yeniden Tasarlanan Vizyon: The Line ve Diğer Mega Projeler Küçülüyor
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın vitrini olarak görülen Neom megaprojesi, uzun süren gecikmeler ve bütçe aşımının etkisiyle büyük ölçüde küçültülüyor ve yeniden tasarlanıyor. Kaynaklar, başlangıçta savunulan iddialı vizyondan geri adım atıldığını gösteriyor; yetkililer, mevcut haliyle sürdürülebilir olmadığını kabul ederek daha küçük ve işlev odaklı bir yapı benimsenmesi üzerinde duruyor.
Kızıldeniz kıyısında, Belçika büyüklüğünde bir alanı kapsayan Neom projesi 2017 yılında duyurulduğunda dünyanın en büyük kentsel ve endüstriyel dönüşüm projelerinden biri olarak lanse edilmişti. Ancak maliyetlerin kontrolden çıkması ve inşaat takvimlerinin sürekli ertelenmesi Riyad yönetimini yeniden düşünmeye itti. The Line ise 170 kilometre uzunluğundaki doğrusal şehir tasarımını merkezine alıyor; şu anda radikal biçimde küçültülmüş bir konseptle ele alınıyor. Mimarlar, mevcut altyapıyı temel alarak daha mütevazı ve işlev odaklı bir tasarım üzerinde çalışıyor.
Yeniden tasarım süreci, The Line’ı bambaşka bir projeye dönüştürmeyi hedefliyor ve bugüne kadar yapılan yatırımların amaçlarını yeniden belirleyecek. Hidden Marina olarak adlandırılan bölümde inşaat hızının belirgin biçimde yavaşladığı belirtiliyor. Ayrıca Neom’un küresel bir veri merkezi ve yapay zeka üssü olma hedefi vurgulanıyor; bölgede deniz suyuyla soğutma imkanı sunan lokasyon, büyük ölçekli veri merkezleri için önemli bir avantaj olarak öne çıkıyor. Gelişmiş dijital altyapı, konumun küresel bir merkez olma hedefi ve bol yenilenebilir enerji potansiyeli ile geniş arazi olanakları Neom’un doğal kazançları arasında gösteriliyor.
Trojena ve diğer projeler de küçülüyor başlığı altında, Neom çatısı altında duyurulan mega projeler de küçültülüyor. Dağlık bölgelerde planlanan Trojena kayak merkezi, 2029 Asya Kış Oyunları’na ev sahipliği yapmayacak şekilde revize edilirken daha küçültülmüş bir versiyon olarak hayata geçirilecek. Ayrıca Oxagon adlı kıyı lojistik ve sanayi bölgesindeki öncelikler de yeniden gözden geçiriliyor. Yüksek harcamaların uzun süreli baskısı, petrol fiyatlarındaki göreceli düşüşle birlikte harcamaların yeniden dengelenmesini zorunlu kılıyor. 2030 Expo’su ve 2034 FIFA Dünya Kupası gibi büyük organizasyonlar için katı takvimlere uyum gerekliliği de bu süreçte belirleyici oluyor. Neom’un uzun yıllar danışmanlık firmaları ve mimarlık ofisleri için adeta nakit mıknatısi olan konumu, 50 milyar dolarlık harcama üzerinden değerlendiriliyor. Ancak Kasım 2024’te CEO Nadhmi el-Nasr’ın ayrılmasının ardından ivme kaybı yaşanırken, yerine geçen Aiman el-Mudaifer tüm proje kapsamlarını kapsayan geniş bir inceleme başlattı. Neom’un sahibi olan Kamu Yatırım Fonu (PIF) ise yatırımlarından somut geri dönüş bekliyor. Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, kamu yararı gerektirdiği durumlarda projeleri iptal etmek ya da köklü biçimde değiştirmekten çekinmeyeceklerini daha önce belirtmişti.
