Gece Işığının Kalp Sağlığı Üzerindeki Gizli Etkisi: Yapay Işık Kirliliğinin Kardiyovasküler Risklerle İlişkisi
Gece odanın ışıklarını kısmak ya da parlak elektronik cihazları örtmek; çoğu kişi için buna karşı çıkarılacak en büyük direniş olabilir. Ancak yeni bir araştırma, uyku sırasında maruz kalınan yapay ışığın sağlık üzerinde potansiyel zararlı etkilerini bilimsel olarak destekliyor. Amerikan Kalp Derneği’nin Bilimsel Oturumları 2025 için hazırlanan ön veriler, karanlık bir uyku ortamının genel sağlık üzerinde kritik bir rol oynadığını gösteriyor.
Çalışma, gece boyunca artan yapay ışık maruz kalımının beyin aktivitesinde stres sinyallerini yükseltebileceğini, damar sistemindeki iltihabı tetikleyebileceğini ve kalp hastalığı riskini artırabileceğini ortaya koyuyor. Massachusetts General Hospital’daki kardiyak PET/CT taramalarının başkanlığına sahip olan ve yayımlanmamış çalışmanın kıdemli yazarı Shady Abohashem, çevresel etkenlerin—hava ve gürültü gibi faktörlerin de dahil olduğu—stres yoluyla kalp sağlığını etkileyebileceğini belirtiyor. Abohashem, “Işık kirliliği çok yaygın, fakat kalp üzerinde nasıl etkileri olduğuna dair pek bilgi yoktu” sözlerini ekledi.
İncelenen retrospektif veriler, 2005-2008 arasında Massachusetts General Hastanesi’nde yapılan 466 yetişkin taramadan elde edilen sağlık kayıtlarını kapsıyor. Bu kişiler, stres sinyallerini ve damar iltihabının göstergelerini ölçen gözlemsel analizlere dahil edildi. Ayrıca Araştırmacılar, 2016 Dünya Yapay Gece Gökyüzü Parlaklık Atlası verileriyle ev içi gece ışığına maruziyet durumlarını da karşılaştırdı. Elde edilen bulgular, gece boyunca daha çok yapay ışığa maruz kalanlarda beyin stresinin artığını, damar iltihabının yükseldiğini ve kalp hastalığı geliştirme riskinin belirgin şekilde yükseldiğini gösterdi. Ayrıca yüksek trafik gürültüsü veya düşük mahalle geliri gibi ek stres faktörlerinin mevcut bölgelerde risk daha da artıyor.
2018 yılı itibarıyla katılımcıların yaklaşık %17’sinin ciddi kalp sorunları geliştirdiği görülüyor. Abohashem, “Gece ışığı ile kalp hastalığı arasında neredeyse doğrudan bir ilişki bulduk; maruziyet arttıkça risk de artıyor” diyor ve gece ışığına olan maruziyetin küçük artışlarının bile beyin ve damar stresiyle ilişkili olduğunu belirtiyor. Çalışma, mevcut kalp risk faktörleri ve sosyo-çevresel stresler düzeyken dahi bu korelasyonun sürdüğünü gösteriyor. bilim insanları, beynin stres yanıtının bağışıklık tepkisini tetikleyebileceğini ve zamanla damar sertleşmesini teşvik ederek kardiyovasküler sorunlara zemin hazırlayabileceğini açıklıyorlar.
Peki bu durumla nasıl başa çıkabiliriz? Abohashem’e göre şehirler gereksiz dış aydınlatmayı kısabilir ve bireyler de uyumadan önce içerideki gece ışığını azaltabilir. Bu, ekran başında geçirilen süreyi sınırlamak anlamına da geliyor. Penn State College of Medicine’da davranışsal uyku tıbbı direktörü olan Julio Fernandez-Mendoza, “Geceleri yapay ışığa aşırı maruz kalmanın sağlık üzerinde zararları olabileceğini biliyoruz, özellikle de kalp hastalığı riskini artırabilir” dedi ve ekledi: “Bu çalışma, beynimizin stres tepkisini inceleyerek olası nedeni gösterdi. Stres tepkisi, gece ışığı ile kalp hastalığı arasındaki bağlantıda kilit rol oynuyor gibi görünüyor.”
Ancak çalışma bazı sınırlamalar barındırıyor. Katılımcılar tek bir sağlık sistemiyle sınırlı olduğundan, grup çeşitliliği konusunda kısıtlılık bulunuyor ve bulgular tüm popülasyonu temsil etmeyebilir. Ayrıca gözlemsel tasarım nedeniyle ilişkilerin nedenselliği kurulamaz. Abohashem, “Daha geniş ve çeşitli popülasyonlarda bu çalışmayı tekrarlamak, gece ışığını azaltan müdahalelerin etkilerini test etmek ve ışık maruziyetinin kalp sağlığına etkisini daha ayrıntılı şekilde incelemek istiyoruz” diye konuşuyor.
